Ermenistan Türklerinin Ağızları

Azerbaycan’da “Gerbirbaycan” diye adlandırılan bugünkü Ermenistan toprakları doksanlı yıllara kadar Azerbaycan Türklerinin meskûn bulunduğu mekânlardandır. Sovyetler Birliğinin zayıfladığı, dağılmaya başladığı dönemde Ermeniler harekete geçer, Karabağ’da mitingler düzenler. Mitinglerle başlayan süreç, Karabağ’ın işgaliyle sonuçlanır. Karabağ savaşının devam ettiği dönemde, Ermenistan’da bulunan Azerbaycan Türkleri zor durumda kalır. Ermeniler, tarafından sürekli tehdit edilirler. Tehditler şiddete dönüşünce, Azerbaycan Türklerinin bir kısmı bu ülkeyi terk etmek zorunda kalır. Doksanlı yılların başlarına gelindiğinde Azerbaycan Türklerinin tamamı Ermeniler tarafından sınır dışı edilir. 

Kitleler halinde ata yurtlarını terk eden binlerce insan, Azerbaycan’a sığınır. Bu dönemde Azerbaycan, hem Karabağ’dan hem de Ermenistan’dan mülteci alır. Savaş şartları altında bulunan ülke, Karabağ ve Ermenistan’dan gelen mültecinin ihtiyaçlarına aynı anda cevap vermede zorluk çeker. Mültecilerin bazıları öğrenci yurtlarına, bazıları da Azerbaycan’da ″Çadırkent″ diye tabir edilen çadırlardan oluşan şehirciklere yerleşir. Bugün gerek Ermenistan, gerekse Karabağ’dan çıkarılan binlerce insan, Azerbaycan’ın farklı bölgelerinde meskûn bulunmaktadır.

Bu çalışmada, bahsedilen süreçte Azerbaycan’da söylenilen şekliyle didergin “Yurdundan yuvasından ayrı düşen’’ Ermenistan’dan zorla çıkarılan Türklerinin ağızları ele alındı. Türklerin bu toprakların her köşesinde meskûn oldukları görülmektedir.

Ermenistan Türklerinin ağızları genel olarak ele alındığında, Azerbaycan’ın bazı ağızlarıyla benzer özellikler taşıdığı görülmektedir. Bölge ağızları, yakın olması sebebiyle Karabağ ve Nahçivan ağızlarına benzer hususiyetler göstermesi yanında, özellikle Türkiye sınırına yakın bölgelerde meskûn olanların Türkiye Türkçesinden etkilendikleri görülmektedir. Türkiye Türkçesindeki birçok kelime Ermenistan Türkleri tarafından kullanılmaktadır. Bu yönüyle de bölge ağızları dikkat çekici özelliğe sahiptir.

Yüzyıllardır Ermenistan’da meskûn bulunan Azerbaycan Türklerinin kültürel mirası, özellikle de ağızları, bu bölgeden Türklerin çıkarılmasıyla birlikte yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Yaşlı neslin her geçen gün azalması, gençlerin yerleştikleri yeni yerlerde konuşulan ağızlardan etkilenmeleri gibi sebeplerden dolayı, bölge ağızlarına ait özellikler her geçen gün kan kaybetmektedir. Bundan dolayı da Ermenistan’dan gelen yaşlı nesil hayattayken dinlenilmesi, onlardan derlemeler yapılması önem arz etmektedir.